Bij onderstaande begrippenlijst wordt aangegeven wat je er als school onder kunt verstaan en hoe je er vorm aan kunt geven.

 

Cultuur
Cultuur gaat over het gedrag van mensen, wat ze doen en maken. In die zin is onderwijs een vorm van cultuur, de overdracht van kennis, vaardigheden en attitudes in relatie tot de mens en zijn omgeving.

Cultuuronderwijs
Alle onderwijs is onderwijs in cultuur. Schoolvakken gaan immers over menselijk gedrag in de vorm van rekenen, taal, communicatie, geschiedenis et cetera.

Bij cultuuronderwijs gaat het specifiek om het ontwikkelen van cultureel bewustzijn van leerlingen. Door aandacht te besteden aan het werk van uitvoerende kunstenaars en daar met leerlingen op te reflecteren ontwikkelt zich dat. Of door met leerlingen aandacht te besteden aan en te reflecteren op hun eigen kunstzinnige producten en die op waarde te schatten.

Culturele omgeving
De omgeving van de school biedt mogelijkheden om het culturele aanbod aan te vullen of te verrijken. In de nabije omgeving zijn veelal instellingen voor erfgoed, archieven, molens, historische panden die mede de inhoud kunnen bepalen van het programma cultuuronderwijs.

Cultuuraanbieder
Het primair onderwijs kan gebruik maken van een breed en divers aanbod van cultuuraanbieders. Dit zijn kunstvakdocenten, individueel of verbonden aan een instelling, voor de uitvoer van lessen of projecten op het gebied van kunst, drama , dans, muziek, literatuur, audiovisueel, media  en erfgoed. Het gaat eveneens om musea, ateliers, archieven, tentoonstellingsruimtes, muziekscholen, centra voor de kunsten, bibliotheken en filmhuizen met een cultureel aanbod.

Cultuurmenu
Op het terrein van cultuuronderwijs is er veel aanbod. In West-Friesland zijn er adviseurs die in samenspraak met leerkrachten vormgeven aan cultuurmenu’s. In gezamenlijk overleg wordt er gekozen uit het brede en veelzijdige aanbod van kunstproducten en aanbieders.
Voor de diverse leeftijden wordt op die wijze een menu samengesteld verspreid over een schooljaar.

Cultuurbeleidsplan
Het merendeel van de scholen voor Primair Onderwijs heeft vormgegeven aan een beleidsplan cultuuronderwijs. Daarin is opgenomen de visie van de school op cultuuronderwijs en staan uitgangspunten, doelstellingen en activiteiten genoemd voor korte of langere tijd. De Interne Cultuur Coördinator (ICC) van een school is veelal – samen met de directeur – verantwoordelijk voor het plan en de uitvoering.

Cultuurmarktplaats
De Blauwe Schuit heeft  een cultuurmarkplaats ontwikkeld op www.blauweschuitonderwijs.nl; een digitaal platform met aanbod van uitvoerende kunstenaars en aanbieders voor diverse leeftijden en doelgroepen in West-Friesland of daar in de buurt. Met behulp van zoekcriteria kunnen er uit het aanbod geschikte keuzes gemaakt worden die aansluiten op de onderwijsvisie, de visie op cultuuronderwijs, het cultuurbeleid en het curriculum van de school. Voor meer informatie over de cultuurmarktplaats kun je contact op nemen met een adviseur van Blauwe Schuit onderwijs.

 

Actieve kunstbeoefening
Als leerlingen kunstzinnige activiteiten (schilderen, dansen, musiceren, beelden maken, schrijven) uitvoeren is er sprake van maken; de leerlingen doen aan actieve kunstbeoefening. 

Receptieve kunstbeoefening
Wanneer leerlingen kunstzinnige uitvoeringen (dans, theater, tentoonstelling, muziek) waarnemen en daarop reflecteren is er sprake van meemaken; de leerlingen doen aan receptieve kunstbeoefening.

Samenhang in het cultuurprogramma 
Bij de samenstelling van het culturele aanbod aan de leerlingen kan de school bepalen of het accent ligt op de onderlinge samenhang; met andere woorden of het aanbod aansluit op het eigen programma, op het jaarprogramma, op thema’s, op bestaande leerlijnen, op de beginsituatie van de leerlingen of anderszins.

Speerpunten (specifieke disciplines) in het cultuurprogramma
Een school kan er voor kiezen om specifieke disciplines centraal te stellen voor een bepaalde periode. Zo zou er een theaterjaar of een dansjaar centraal kunnen staan. De focus ligt dan op speerpunten.

Kiezen voor aanbod van cultuuraanbieders 
De school kan kiezen voor aanbod van cultuuraanbieders. Dat aanbod kan tegen betaling worden afgenomen. Het is aan de school om te bepalen of het aanbod aansluit op het curriculum of in het jaarprogramma past.

De vraag stellen aan cultuuraanbieders 
De school kan aan cultuuraanbieders een vraag stellen om aanbod te ontwikkelen. Zo kunnen bibliotheken een specifiek pakket samenstellen op basis van een vraag van een school of kunnen muziekscholen een aanbod samenstellen met betrekking tot een door de school aangedragen onderwerp.

Samen ontwikkelen met cultuuraanbieders
Een school kan kiezen voor samenwerking met een aanbieder om tot een gezamenlijk aanbod te komen, waarbij elkaars inbreng en expertise worden ingezet. Zo zou een school met veel NT2 leerlingen een museum kunnen benaderen met de vraag of tentoongesteld werk ook kan worden waargenomen door middel van voelen, ruiken, tekenen, in ieder geval anders dan via verbale informatie.

 

Disciplines binnen cultuuronderwijs:

Audiovisueel
Van oorsprong de discipline van beeld en geluid, van foto, film en geluid. Foto en film worden momenteel veel gecombineerd met andere disciplines voor de weergave van producten. Toch zijn er ook nu nog projecten rondom film kijken en maken, met focus op beschouwing en/ of techniek.

Beeldend
Beeldende vorming omvat het 2-dimensionaal werken (werken in platte vlak zoals tekenen, schilderen) als wel het 3-dimensionaal werken (ruimtelijk werken zoals kleien, hout bewerken). Beeldend werken omvat vele verschillende technieken, materialen en gereedschappen.

Dans
Een vorm van podiumkunst met het accent op de beweging, welke meestal op bestaande muziek wordt uitgevoerd. Voorbeelden van dans zijn streetdance, moderne dans, dans uit andere culturen, dansexpressie, maar eveneens stijldansvormen.

Drama
Theater, spel en toneel vallen onder de term drama; een vorm van podiumkunst met accenten op beweging, expressie en/ of taalgebruik (dialogen). Voorbeelden van de toepassing van drama zijn vertelpantomime, improviseren, dramatiseren, poppenspel en schimmenspel.

Erfgoed
Onder deze discipline verstaan we onder andere materiaal behorende tot onze cultuur; voorwerpen in musea, archieven, maar ook landschappen en monumenten. Naast het fysieke erfgoed is er immaterieel erfgoed, zoals verhalen, gebruiken en gewoonten.

Literatuur
Binnen taalonderwijs ligt het accent op leren lezen, schrijven, spellen en grammatica. De discipline literatuur heeft een directe relatie met de proza en poëzieteksten uit onze cultuur. Onderdelen die aan bod komen zijn taalbeschouwing, dichtkunst, voorlezen, jeugdliteratuur. Taalvaardigheid vergroten en daardoor het leesplezier bevorderen staat hierin centraal.

Media
Onder deze discipline of term vallen vele digitale als ook analoge communicatiemiddelen, zoals krant, (E)boek, televisie, radio, tijdschriften en social media. Het zijn middelen om informatie tot je te nemen of om ermee te communiceren.

Muziek
De 3de vorm van podiumkunst richt zich op muziek maken in de brede zin; zo wordt er onderscheid gemaakt in zingen, luisteren, spelen op instrumenten , muziek noteren of bewegen op muziek.

Disciplines kunnen binnen cultuuronderwijs afzonderlijk voorkomen, zoals het bezoek aan een theatervoorstelling of aan een molen. In vele gevallen is er sprake van cross-overs; een bewerking van Othello van William Shakespeare voor jeugd is tegelijkertijd geschiedenis, theater en onderwijs in menselijke waarden en normen. Er kan steeds meer multimediaal gewerkt en beleefd worden; de digitale en analoge wereld vloeien in elkaar over.